Τρίτη, 25 Μαΐου 2010

Η "τελευταία κατάβαση" και οι ανώνυμοι σχολιαστές

Ορμώμενος από το άρθρο του Πέτρου Στεφανή στα ΝΕΑ, για την "αποχαιρετιστήρια" κατάβαση των Φίλων των Ποταμών στον Αλιάκμονα και τα διάφορα επίκαιρα σχόλια στην online έκδοση του άρθρου, θέλω να σταθώ σε δυο σημεία (των καιρών)

Το πρώτο είναι η διαπίστωση της άνεσης με την οποία ανεβαίνουν στο "βήμα" και σχολιάζουν διάφοροι, άλλοι επώνυμα και άλλοι (οι περισσότεροι δυστυχώς) ανώνυμα. Κατανοώ βέβαια πως η επώνυμη κριτική μπορεί να έχει επιπτώσεις σε κάποιους, αλλά αυτό ισχύει γενικά για όλους μας. Ας έχουμε το θάρρος της επώνυμης γνώμης μας όταν θέλουμε ιδιαίτερα να κατακρίνουμε κάποιους.


Το δεύτερο είναι το πόσο διαφορετικές απόψεις και λογικές επικρατούν στο κόσμο, αναφορικά με τα υδροηλεκτρικά και γενικότερα τις περιβαλλοντικές αντιρρήσεις στα διάφορα έργα. Εμείς οι Έλληνες τελικά έχουμε διαμορφωμένη άποψη περί πάντων και δεν συζητάμε καν την περίπτωση να μην έχουμε δίκιο ή η αλήθεια να είναι κάπου στη μέση.

Εντύπωση πραγματικά μου έκαναν τα εχθρικά σχόλια κάποιων, όχι για την ακρίβεια του άρθρου που έγραψε ο δημοσιογράφος με κάποια στοιχεία από τηλεφωνική συνέντευξη, αλλά για την "κίνηση" της αποχαιρετιστήριας κατάβασης, το "συμβολισμό" της κίνησης αυτής και τη γενικότερη "αντίδρασή" κάποιων στα "πράσινα έργα" που θα σώσουν την Ελλάδα απ' τις Πτολεμαϊδες και Μεγαλοπόλεις.

Δεν περίμενα να γνωρίζουν κάποιοι όλα τ' αρνητικά των υδροηλεκτρικών ή τα θετικά (ναι, υπάρχουν κι αυτά) ώστε να μπορούν να σταθμίσουν την επίπτωση ή το όφελος των 5 συνεχόμενων υδροηλεκτρικών. Δεν περίμενα επίσης να μπορούν να καταλάβουν κάποιοι πως η αντίρρηση που εκφράστηκε ήταν περισσότερο στο σχεδιασμό των έργων και την επιλογή θέσεων παρά στην κατασκευή των ίδιων των έργων. Το έχω πει και το ξαναλέω πως ένας συγκεκριμένος αριθμός μεγάλων υδροηλεκτρικών έργων είναι απαραίτητος στο σημερινό ενεργειακό σύστημα. Το "υπάρχουν" όμως "κι αλλού φαράγγια για να κάνετε ράφτινγκ" που έγραψε κάποιος, είναι χαρακτηριστικό μιας νοοτροπίας που δυστυχώς κι εμείς κατά καιρούς έχουμε ασπαστεί, λέγοντας "υπάρχουν κι άλλα ποτάμια να κάνετε τα υδροηλεκτρικά σας"


Οι παραπάνω χαρακτηρισμοί δε μας αγγίζουν. Τους τους επιστρέφουμε...

Εμείς δεν προσπαθήσαμε να κατεδαφίσουμε κάποιο φράγμα ούτε σταματήσαμε κάποιο έργο. Δημοσιεύσαμε το γεγονός πως ένα πανέμορφο ποτάμι που μας έχει προσφέρει "στιγμές ζωής" θα χαθεί και θελήσαμε να μοιραστούμε τις τελευταίες ζωντανές του εικόνες, με όσους θα θελαν να τις δουν αλλά δεν μπόρεσαν ποτέ να το επισκεφθούν και τώρα πια το χάνουν.
Θελήσαμε να μεταδώσουμε την ανησυχία μας για το πως εξελίσεται η επιχείρηση ΑΠΕ και για το αν θα χαθούν και άλλες περιοχές χαρακτηρισμένες απ' την ΟΥΝΕΣΚΟ ως τοπία πολιτιστικής κληρονομιάς και προστατευόμενου φυσικού κάλους. Αν κάποιοι θέλουν να το μειώσουν αυτό δεν το καταφέρνουν.

Το ζήτημα είναι αν τελικά το κράτος θα μπει στη διαδικασία να κοιτάξει το θέμα της χωροθέτησης και κατασκευής υδροηλεκτρικών (και άλλων ΑΠΕ) κι από άλλη σκοπιά, πλην της καθαρά ενεργειακής ή οικονομικής. Αν θα μπορέσει να καταλάβει πως πρέπει να εξετάζονται και οι συσωρευτικές επιπτώσεις γειτονικών έργων.

Όταν ακούσαμε πως δημιουργείται αυτόνομο υπουργείο περιβάλλοντος, πολλοί αναθαρρήσαμε και ελπίσαμε πως τα θέματα περιβάλλοντος δεν θα θυσιάζονταν πια στα κατασκευαστικά συμφέροντα. Δυστυχώς όμως, η συγκατοίκηση στο ίδιο υπουργείο των θεμάτων ενέργειας και κλιματικής αλλαγής, φαίνεται πως αλλάζει τις ταμπέλες εξάρτησης, εξαρτώντας την προστασία του περιβάλλοντος από την κατασκευή ενεργειακών έργων και ιδιαίτερα ΑΠΕ. Καμία αντίρηση δεν θα υπήρχε αν βλέπαμε τη πολιτεία και μάλιστα το αυτόνομο υπουργείο περιβάλλοντος να ανέλυε τα πλάνα του σχετικά με το τι έργα ΑΠΕ θέλουμε και σε ποιές περιοχές και αν θα μπουν κάποιες δικλίδες ώστε να μην θιγούν απ' αυτά οι περιβαλλοντικά προστατευόμενες περιοχές.


Αντίθετα, διαπιστώνουμε και από την ψήφιση του νέου νομοσχεδίου για τις ΑΠΕ, πως οι προτάσεις για το που θα γίνουν έργα ΑΠΕ εξακολουθούν να γίνονται όχι απ' την πολιτεία, αλλά από τους ενδιαφερόμενους εργολάβους οι οποίοι έχουν μόνο οικονομικά κίνητρα, ενώ οι περιβαλλοντικές μελέτες που θα έπρεπε να προηγούνται τέτοιων έργων καταργούνται για το στάδιο της άδειας παραγωγής. Παράλληλα, πολλά νέες αιτήσεις για μεγάλα υδροηλεκτρικά συνωστίζονται στον ήδη φορτωμένο με φράγματα Αχελώο, ένα Αχελώο το μέλλον του οποίου είναι επίσης θολό, με την πολιτεία να μην έχει ξεκαθαρίσει τι σκοπεύει να κάνει με τα σενάρια εκτροπής του.

Θ' αναλάβει το Υπουργείο Περιβάλλοντος να σχεδιάσει υπεύθυνα και να δικαιολογήσει τ' όνομα και το συμβολισμό του, προθώντας πολιτικές που προάγουν και προστατεύουν το περιβάλλον ή απλά θα "κρυφτεί" πίσω από την ετικέτα "Πράσινη Ανάπτυξη" αφήνοντας άλλους να κάνουν παιχνίδι;
Είτε ναι όμως είτε όχι , η "μάχη" των ανώνυμων σχολιαστών τόσο στις επώνυμες και καθιερωμένες σελίδες σαν αυτή των Νέων όσο και στα διάφορα και πιο "επαναστατικά" blogs θα συνεχιστεί.

Πέμπτη, 20 Μαΐου 2010

Αποχαιρετώντας το Κόκκινο Φαράγγι του Αλιάκμονα

Παρά τις κακοκαιρίες που προβλέπονταν για το Σάββατο, η ομάδα των Φίλων των Ποταμών που συγκεντρώθηκε να τιμήσει με μια τελευταία κατάβαση, το ομορφότερο κομμάτι του Αλιάκμονα, δεν αποθαρρύνθηκε. Ακόμα και μετά τις πιστοποιημένες υψηλές στάθμες νερών, η αποστολή «Τελευταία Κατάβαση στο Κόκκινο Φαράγγι» δε θα μπορούσε να ακυρωθεί. Ούτε ακόμη οι ξαφνικές ακυρώσεις από τους rafters που θα συνέπλεαν μαζί μας στην αναμνηστική αυτή κατάβαση, δεν μας πτόησαν.
Μετά τη Σαββατιάτικη «προπόνηση» στον όγκο νερού που έγινε στο Βενέτικο Α, από τη γέφυρα Τρικώμου μέχρι τη γέφυρα Σταυροποτάμου, η ομάδα ξεκίνησε την Κυριακή το πρωί από τα Γρεβενά για το φράγμα του Ιλαρίωνα.



Τα 12χλμ ποταμίσιας διαδρομής, που είναι γνωστά στους φίλους του καγιάκ και του ράφτινγκ ως Αλιάκμονας Β, ξεκινούν μετά τη Μονή του Οσίου Νικάνορος, διασχίζουν το Κόκκινο Φαράγγι για να καταλήξουν στο μεγάλο υδροηλεκτρικό έργο της ΔΕΗ, στη Μονή Αγίου Ιλαρίωνα, απ’ όπου πήρε και τ’ όνομά της. Το έργο βρίσκεται στο τελικό στάδιο κατασκευής του και υπολογίζεται πως μέχρι το τέλος του έτους θα έχει ολοκληρωθεί, οπότε θα φραγεί και η σήραγγα εκτροπής, που σήμερα περνά το νερό δίπλα απ’ το φράγμα και ο ταμιευτήρας θ’ αρχίσει να γεμίζει. Υπολογίζεται πως σε μερικούς μήνες η λίμνη θα φτάσει σε πλήρη έκταση, καλύπτοντας μήκος 25χλμ ανάντη του φράγματος.



Το υδροηλεκτρικό του Αγ. Ιλαρίωνα είναι το 5ο κατά σειρά και κυριολεκτικά «στη σειρά» έργο στον Αλιάκμονα, με πρώτα το ζευγάρι υδροηλεκτρικών ΥΗΕ Αγίας Βαρβάρας και ΥΗΕ Ασωμάτων, 3ο το ΥΗΕ Σφηκιάς και 4ο το ΥΗΕ Πολυφύτου. Τα 4 πρώτα έχουν συνολική ισχύ 798 MW ενώ του Ιλαρίωνα θα έχει ακόμη 157 MW. Όπως έχουμε πει, ακόμη ένα μεγάλο υδροηλεκτρικό σχεδιάζεται από τη ΔΕΗ, αμέσως πάνω απ’ το τέρμα της λίμνης που θα σχηματιστεί απ’ το ΥΗΕ Ιλαρίωνα. Το εν λόγω ΥΗΕ Ελαφίου, θα πλημμυρίσει εκτός από τον Αλιάκμονα, τους παραποτάμους του Βενέτικο (μέχρι τη γέφυρα Πηγαδίτσας) και Γρεβενιώτη, ενώ η λίμνη του θα έχει μήκος 40χλμ περίπου.



Φτάνοντας μέσω Χρωμίου, στην περιοχή του φράγματος, μας έπιασε δέος. Το βαθμιδωτό φράγμα των 130μ ύψους, από λευκά σκύρα, φάνταζε εκτυφλωτικό όπως άσπριζε στον ήλιο. Κατεβαίνοντας στο ύψος του ποταμού, περάσαμε την λευκή εκκλησούλα του Αγίου Ιλαρίωνα και μπήκαμε στο εργοτάξιο. Το πρώτο που βλέπεις είναι η έξοδος της σήραγγας εκτροπής όπου το ποτάμι ξεχύνεται ορμητικό με ασύλληπτη ταχύτητα που μόνο αν το δει ζωντανά μπορεί να εκτιμήσει κανείς.



Ανεβήκαμε τον δρόμο προς τη στέψη του φράγματος και μόνο από εκεί ψηλά διανοηθήκαμε το μέγεθος του έργου. Κοιτώντας κάτω, τ’ αυτοκίνητα και τα μεγάλα χωματουργικά έμοιαζαν παιχνιδάκια, ενώ οι άνθρωποι μυρμήγκια.



Ο μεγάλος ποταμός που έβγαινε αφρισμένος απ’ τη σήραγγα, έμοιαζε με άγριο άλογο που μόλις του φόρεσαν τη σέλα και πάσχει να απελευθερωθεί. Λίγο πιο κάτω, μετά από κάτι τεράστιους σωρούς αμμοχάλικου, τα υπόλοιπα άλογα της φυλής του, εξημερωμένα, στέκονται και βοσκούν ήρεμα κι αμίλητα. Μάταια ο ορμητικός Ιλαριώνας προσπαθεί με τη δύναμή του να παρακινήσει τους λιμνάζοντες αδερφούς του. Γρήγορα τα κύματά του καταλαγιάζουν, πνιγμένα στην ηρεμία του κατεστημένου. "Τι τινάζεσαι και οδύρεσαι Ιλαρίωνα, του λένε ο Πολύφυτος, η Σφηκιά, οι Ασώματοι... αποδέξου τη μοίρα σου. Σε λίγο θα ‘ρθεις να μας βρεις κι εσύ..."


Κατηφορίσαμε απ’ την άλλη πλευρά του φράγματος, προς τη πλευρά που ακόμη το ποτάμι είναι ζωντανό. Ο μαύρος βράχος του φαραγγιού, απ’ τη δεξιά πλευρά, είναι φυσικός και όμορφος. Απέναντι, το βουνό είναι φαγωμένο κι ασπρισμένο απ’ τα έργα.





Κοιτάμε με εντύπωση γύρω μας. Επάνω, μια παράξενη μα επιβλητική μπετονένια κατασκευή εκχειλιστών, ορθώνει τον όγκο της σαν φρούριο. Χαμηλά, στη βάση του φράγματος, ένα στόμιο με δύο δόντια ρουφάει το ήρεμο μεγαλόσωμο άτι, τον "Ιλαρίωνα" και μέσα απ’ τη σήραγγα εκτροπής το πετά στο μαντρί με τ’ άλλα. Δίπλα, οι «διαστημικές» - όπως τις χαρακτήρισε με απορία ο Χάρης – κατασκευές, της υδροληψίας και του εκκενωτή, αρματωμένες ήδη με τις χαλύβδινες σχάρες τους, περιμένουν πότε θα κλείσει η εκτροπή για να οδηγήσουν τ’ άλογα στη δουλειά... να κινήσουν τις τουρμπίνες παραγωγής ρεύματος!



Αναγνωρίζουμε πως τα "ποταμίσια άλογα" είναι πολύτιμος παραγωγός ενέργειας, στη σημερινή εποχή και πως τα μεγάλα υδροηλεκτρικά παράγουν πολύτιμο έργο. Αυτό που δεν καταλαβαίνουμε και μάλλον ποτέ δεν θα δεχθούμε, είναι η αποκλειστικά και μόνο ενεργειακή - οικονομική αντιμετώπιση των ποταμών ως πηγή προς εκμετάλλευση, αδιαφορώντας για την ευρύτερη επίπτωση στο περιβάλλον. Κατασκευάζοντας το πέμπτο στη σειρά μεγάλο υδροηλεκτρικό στον Αλιάκμονα και σχεδιάζοντας ακόμη ένα στο Ελάφι, δημιουργούμε μια σειρά από λίμνες, χωρίς φυσική ροή, αλλάζοντας ριζικά το τύπο του οικοσυστήματος. Σε συνδυασμό με την ανεξέλεγκτη ρύπανση του Αλιάκμονα και των παραποτάμων τους από φυτοφάρμακα και απόβλητα εργοστασίων, το ποτάμιο οικοσύστημα της περιοχής είναι καταδικασμένο σε μαρασμό.



Ας ταξιδέψουμε λοιπόν για τελευταία φορά μαζί, είπαμε και ξεκινήσαμε για την είσοδο του ποταμού, 12 χλμ πιο πάνω, στη Μονή Οσίου Νικάνορος.
Ο καιρός είναι καλός σήμερα. Φυσάει, αλλά το βαθύ φαράγγι θα μας προστατεύει. Τα νερά, γοργοκίνητα στην αρχή, μας βοηθάνε αυτά τα πρώτα 6χλμ, που το ποτάμι δεν έχει κλίση και είναι συνήθως αργό. Αφού δεν έχουμε να κάνουμε πολύ κουπί, αφηνόμαστε ν’ απολαύσουμε τη φύση γύρω μας. Οι χαμηλές όχθες είναι πνιγμένες στο πράσινο, με κάποια διαλλείματα όπου οι βράχινοι σχηματισμοί βάζουν τη δικιά τους άγρια πινελιά. Ένα ζευγάρι ερωδιών και πιο κάτω ακόμη ένα, σηκώνονται μόλις μας αντιληφθούν και αιωρούνται ψηλά, πάνω απ’ τα κεφάλια μας, για να ξανακάτσουν στην κορφή ενός δέντρου ή σ’ ένα απότομο βράχο, ψηλά στο φαράγγι.



Τα μανιτάρια του ποταμού – όχι τα φαγώσιμα για τα οποία είναι γνωστή η περιοχή, αλλά αυτά που σχηματίζονται στο νερό από την περιδίνηση των ρευμάτων και το χτύπημα του νερού στα τοιχώματα του φαραγγιού – μας κρατάνε σε εγρήγορση και απαιτούν από μέρους μας καλή τεχνική στο κουπί και καλή ισορροπία. Σε 40 λεπτά περίπου, μπαίνουμε στο κόκκινο φαράγγι. Αριστερά και δεξιά μας, απότομοι τοίχοι 50 και 100 μέτρα ψηλοί, από σπασμένο καφε-κόκκινο βράχο.



Τα πρώτα περάσματα είναι μπροστά μας. Κάποιοι βραχώδεις σχηματισμοί στην κοίτη αντιστέκονται στην ορμή του δυνατού ποταμού. Το ποτάμι γονατίζει, χτυπά τα βράχια με μανία, κύματα σηκώνονται, χτυπάνε μεταξύ τους και με τα βράχια, αφροί πετάγονται ψηλά, τεράστιες δίνες ψάχνουν ν’ αρπάξουν και να ρουφήξουν μέσα τους όποιον άτυχο καγιάκερ βρεθεί δίπλα τους. Κάποια παιδιά στην ομάδα μας δεν έχουν ξαναβρεθεί στο κόκκινο φαράγγι. Άλλοι έχουν ξαναπεράσει από εδώ αλλά σήμερα δε τον αναγνωρίζουν. Κάνει σα λυσσασμένος. Σα να ξέρει τι του ετοιμάζει ο άνθρωπος και προσπαθεί να τον φοβίσει. Άδικα πάμε να τον καλμάρουμε ή να του εξηγήσουμε. Μόνη λύση να προσπαθήσουμε να ξεγλιστρήσουμε απ’ τις παγίδες που μας έχει στήσει.



Ανιχνεύουμε εξονυχιστικά τα περάσματα σε όλο τους το μήκος, επιλέγουμε τις πιο καθαρές γραμμές, κοντά στην όχθη ώστε να μπορούμε να τις ασφαλίσουμε. Στηνόμαστε με τα σχοινιά στα χέρια σε καίρια σημεία και ελπίζουμε για το καλύτερο. Ένας ένας ετοιμαζόμαστε. Μπαίνουμε στο σκάφος μας, σφυρίζουμε στους άλλους πως είμαστε έτοιμοι και περιμένουμε το σφύριγμα της απάντησης. Σφίγγουμε τα δόντια για να ισορροπήσουμε το σφίξιμο στη καρδιά και ξεχυνόμαστε στο πέρασμα. Τώρα είμαστε μόνοι μας. Οι γραμμές χαραγμένες στο μυαλό, το ίδιο και τα εμπόδια κι οι παγίδες. Δίπλα μας σκάνε κύματα κι οι αφροί μας τυφλώνουν.



Χωνόμαστε μέχρι το κεφάλι στο νερό αλλά αναδυόμαστε και πάλι με δυνατές κουπιές, αποκτώντας όλο και περισσότερη ταχύτητα. Οι τρύπες και τα βράχια περνάνε αστραπιαία δίπλα μας, όπως και οι φιγούρες των συντρόφων μας στην όχθη. Φωνάζουν για να μας ενθαρρύνουν αλλά δε τους ακούμε. Είμαστε συγκεντρωμένοι στη γραμμή μας. Ξαφνικά ανατρεπόμαστε. Τα πάντα σκοτεινιάζουν. Το έχουμε προβλέψει όμως και το σώμα έρχεται αυτόματα μπροστά στη θέση για ρολ.



Η πίεση απίστευτη, δε μας αφήνει να εκτελέσουμε σωστά την επαναφορά του σκάφους. Δεν υπάρχει περιθώριο λάθους. Το ξέρουμε καλά. Αν εγκαταλείψουμε στην καλύτερη περίπτωση θα χάσουμε το σκάφος μας και θα ταλαιπωρηθούμε πολύ να βγούμε απ’ το φαράγγι. Στη χειρότερη θα κολυμπήσουμε και το πέρασμα που καραδοκεί αμέσως μετά. Με τόσο νερό, οι συνήθεις γυαλάδες που σου έδιναν ένα περιθώριο ασφαλείας μέχρι το επόμενο πέρασμα έχουν μικρύνει ανησυχητικά. Η δεύτερη προσπάθεια για ρολ είναι πετυχημένη. Ανοίγουμε τα μάτια και ψάχνουμε να βρούμε το έντυ. Ακούμε τη φωνή των φίλων μας. Έντυ δεξιά σου. Κάνε κουπί...



Μετά και το δεύτερο δύσκολο πέρασμα και συνολικά 5 περάσματα, το ποτάμι μας κερνάει τα γλυκά. Το τελευταίο πέρασμα είναι μια σειρά από συνεχόμενα κύματα, ύψους πάνω από δύο μέτρα που χαίρεσαι να τα’ ανεβοκατεβαίνεις. Η παιδική μας χαρά! Κραυγές ενθουσιασμού απ όλη την ομάδα και χαμόγελα στα πρόσωπα όλων μας. Το τελευταίο πέρασμα με τη πεσμένη γέφυρα δεν το καταλάβαμε. Είτε την είχε σκεπάσει το νερό είτε την έχει παρασύρει. Μπροστά μας το φαράγγι ανοίγει σιγά σιγά.



Έχουμε 4χλμ να αναπολήσουμε όλες τις στιγμές ομορφιάς και έντασης που μας χάρισε ο Αλιάκμονας, ίσως για τελευταία φορά. Είναι κρίμα που θα χαθεί αυτό το ποτάμι. Μεγάλο κρίμα. Θα μας λείψεις φίλε. Καλή Τύχη!


Η ομάδα των Φίλων των Ποταμών που έδωσαν το παρών σ' αυτή την αναμνηστική κατάβαση στις 16 μαίου 2010, ήταν (όπως διακρίνονται στη φωτογραφία κάτω) οι Δημήτρης Κωνσταντινίδης, Γιώργος Μαργαρίτης, Γιάννης Μπουρλέκας, Χριστίνα Δημητριάδη, Νίκος Μαυρής, Χάρης Λουκόπουλος, Δημήτρης Σπυρόπουλος, Σπύρος Παναγόπουλος.

Σχετικά άρθρα:


Καγιακολόγιο: Τελευταία Κατάβαση στο Κόκκινο Φαράγγι του Αλιάκμονα
Τα ΝΕΑ: Τελευταία βόλτα στον Αλιάκμονα

Τετάρτη, 19 Μαΐου 2010

2o Kayak River Festival. 5-6 Ιουνίου, Αθήνα

Δεν είναι ακριβώς ποτάμι, αλλά... θα είμαστε εκεί έτσι κι αλλοιώς


Παρασκευή, 14 Μαΐου 2010

Aλιάκμονας, «το Ποτάμι»

Άρθρο της Έλλης Λαμπρέτσα
αναδημοσίευση από την ιστοσελίδα mikrovalto gr του μικρού δήμου πάνω απ' το Κόκκινο Φαράγγι του Αλιάκμονα.

Δίπλα μας, σαν φυσικό όριο στα βορειοδυτικά του Μικροβάλτου ρέει ο ποταμός Αλιάκμονας που για τους δικούς μας πάντα αναφέρονταν, σαν «το Ποτάμι».

Καθαρά βουνήσιοι, οι Μικροβαλτινοί είχαν μια περίεργη σχέση με τα νερά, σχέση ανάγκης, φόβου και αγάπης.

H επιλογή της θέσης των οικισμών είχε πάντα να κάνει με την παρουσία του νερού γύρω. Ο οικισμός χρειάζεται πόσιμο νερό, πρέπει όμως να είναι και σε απόσταση ασφαλείας από επικίνδυνα τρεχούμενα νερά. Πόσιμο νερό εξασφάλιζαν κυρίως από πηγές. Το Ποτάμι όμως, αποτελούσε μαζί με το δύσβατο των παρειών των βουνών και ένα εμπόδιο, ένα φράγμα, για πιθανούς εχθρούς, παρέχοντας φυσική προστασία στους κατοίκους της περιοχής. Η έλλειψη γέφυρας στο «δικό μας» κομμάτι του ποταμού έκανε τη διάβασή του τους χειμερινούς μήνες δύσκολη. Πιο ψηλά στο ποτάμι, το πέρασμα γίνονταν κρυφά, από τους ντόπιους, κοντά στη μονή της Ζάβορδας με στη σπαρτίνα, σχοινί και δύχτι, εναέρια, ανάμεσα σε δυό απόκρημνες όχθες, που πλησίαζαν η μια την άλλη. Οι ταξιδιώτες όμως που έρχονταν από Κοζάνη αναγκάζονταν να περάσουν τη γέφυρα του ποταμού στη σημερινή θέση της Νεράιδας (μια ξυλογέφυρα μήκους περίπου 15 και πλάτους 5 μέτρων) και να ακολουθήσουν το δρόμο από τα Σέρβια, πράγμα που για κάποια χρόνια, τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, ευνοούσε την απομόνωση που αποζητούσαν οι κάτοικοι της περιοχής.


Την απομόνωση αυτή αντίθετα, οι κάτοικοι πάλεψαν με κάθε τρόπο να την αποτρέψουν από τότε που τα πράγματα έστρωσαν στην Ελληνική επικράτεια, φτιάχνοντας δρόμους και γέφυρες για να υπερπηδήσουν το εμπόδιο του ποταμού.

Με το Ποτάμι οι Μικροβαλτινοί είχαν και μια σχέση φόβου, όχι αδικαιολόγητη αν αναλογισθεί κανείς τα παρακάτω γεγονότα. Όταν ύστερα από τους βαρείς χειμώνες του παρελθόντος τα χιόνια έλιωναν την άνοιξη, οι χείμαρροι κατέβαζαν ορμητικά νερά, που τους έκαναν αδιάβατους. Άγνωστο πόσα χρόνια πριν, η παράδοση μας λέει για τον λάκκο της Κατερίνης, πως εκεί πνίγηκε μια γυναίκα μ’ αυτό το όνομα. Αργότερα, στις 28 Οκτωβρίου του 1917, πηγαίνοντας σαν μάρτυρες σ’ ένα δικαστήριο στην Κοζάνη, πνίγηκαν στο ρεύμα του Αλιάκμονα οι Τζιώνας Δημήτριος και Ζαραβίγγας Αθανάσιος, κάτοικοι του Μικροβάλτου. Στα 1959 πνίγηκε στο ποτάμι ο Αντώνης Νατσιόπουλος, κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, αφήνοντας δυο μικρά παιδιά ορφανά.

Ήρεμο την Άνοιξη και το Καλοκαίρι, άγριο κι αδιάβατο το Φθινόπωρο και το Χειμώνα, το Ποτάμι είχε έντονη παρουσία στη ζωή των ντόπιων και καθένας έχει κάτι σχετικά να διηγηθεί. Η Σ.Ν.-Λ. μας είπε: «όταν καίγονταν τα Σέρβια το 1943 πήγαινα στο Γυμνάσιο στην Κοζάνη. Τότε, επειδή η κατάσταση ήταν δύσκολη, ήρθε ο πατέρας μου να μας πάρει στο χωριό εμένα και την Ευδοξία, που κατάγονταν από τα Σέρβια. Είχε δύο μουλάρια, μας ανέβασε στις σέλες και μας είπε. Δεν θα κοιτάτε κάτω, θα σας πάρει το νερό, θα κοιτάτε μπροστά, τα μουλάρια θα σας βγάλουν απέναντι. Το Ποτάμι ήταν φουσκωμένο, αν κοιτούσες κάτω ζαλιζόσουν, τα μουλάρια μ’ εμάς επάνω τους μπήκαν ως το λαιμό στο νερό, πιανόμασταν γερά και κοιτούσαμε μπροστά κι έτσι καταφέραμε και περάσαμε μούσκεμα αλλά σώες». Στο σημείο αυτό του περάσματος έγινε αργότερα η γέφυρα της Αιανής. Κι ο Α. Καβ. μας διηγήθηκε την περιπέτειά του όταν κάποια φορά το τρακτέρ, με το οποίο μετέφερε κυνηγούς βάλτωσε στην άμμο των «ναυρικών».

Στις όχθες του το Ποτάμι είχε πλούσια βλάστηση, δάσος από αιωνόβια πλατάνια κυρίως και άφθονη βοσκή για τα κοπάδια, που οι κτηνοτρόφοι την άνοιξη τα κατέβαζαν ως εκεί, ένα μαγευτικό περιβάλλον τους θερινούς μήνες. Όλοι οι παλιοί θυμούνται τα μαντριά του μπάρμπα Μίκα και του Βέττα, όπως και στα χρόνια μας του αδικοχαμένου Χαμπίδη. Η πιο προσιτή περιοχή του ποταμού ήταν τα «Αναβρυκά», όπου υπάρχουν ακόμα και τώρα πηγές, που αναβλύζει νερό μέσα από τη γη. Ο Ιλαρίων Ρολόγης, ο καλόγερος της μονής Ζιδανίου από το 1897 και μετά, είχε φυτέψει κοντά στα νερά μουριές για εκτροφή μεταξοσκώληκα για να κάνει μετάξι. Και οι μελισσοκόμοι έφερναν στα «ναυρικά» τα μελίσσια τους γιατί η ποικιλία των λουλουδιών ευνοούσε τη μελισσοτροφία κι ας ήταν η μετακίνηση των κυψελών δύσκολη μια και η μεταφορά τους γίνονταν πάνω σε μουλάρια και γαϊδούρια μέσα από μονοπάτια κάποιες φορές δύσκολα. Θυμάμαι κάποια άνοιξη που έβρεξε πολύ κι έτρεξαν οι δύο μελισσοκόμοι ο Χρήστος ο Μανάδης (δεν ήταν ακόμα τότε ιερέας) και ο Κων/νος Νατσιόπουλος να σώσουν ότι μπορούσαν από τα μελίσσια τους εκεί.

Κοπάδια πουλιά έρχονταν σ’ αυτόν τον φανταστικό τόπο, αγριόχηνες, ζευγάρια πέρδικες, κίσσες, αγριοπερίστερα, σπίνοι, αετοί, όρνια, σαΐνια, καρδερίνες κι αηδόνια και ζώα πολλά ζούσαν εκεί, αλεπούδες, ασβοί, κουνάβια, λαγοί, χελώνες , βίδρες αλλά και φίδια κι οχιές τα καλοκαίρια και λύκοι καμιά φορά τους χειμώνες. Και πιο ψηλά, στο δάσος του μοναστηριού του Ζιδανίου ζαρκάδια και αγριογούρουνα. Δεν υπήρχαν εκείνα τα χρόνια οι θόρυβοι από τις δραστηριότητες του ανθρώπου που διώχνουν τα ζωντανά. Οι ντόπιοι κατέβαιναν κάποτε στο Ποτάμι και για αναψυχή, όπως τις πρωτομαγιές και τότε απολάμβαναν τις χαρές του, τα ήρεμα καθαρά νερά, τον παχύ ίσκιο των αιωνόβιων πλατανιών. Στις αρχές της δεκαετίας του 60, θυμάμαι ακόμα κι έναν Αθηναίο, τον Κορνάρο, είχε βιβλιοπωλείο στην Αθήνα κι έρχονταν σαν κυνηγός να κυνηγήσει μαζί με ντόπιους κυνηγούς στα δικά μας βουνά.


Η έξοδος της περιοχής από την απομόνωση, εκεί, κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 60 έδωσε τη διαχείριση για το «δικό μας ποτάμι» σε άλλα χέρια.

Έτσι, το 1972 μαζί με την τεχνολογική πρόοδο, αρχίζει η μεγάλη οικολογική καταστροφή. Ξεκινούν τα έργα για το φράγμα Πολυφύτου, που ολοκληρώνονται το 1974. Η ΔΕΗ απαλλοτριώνει τις περιοχές κοντά στο ποτάμι και δίνει άδεια σε ιδιώτες για ξύλευση. Όλα τα αιωνόβια πλατάνια κόβονται. Κανείς δεν κάνει ακόμα λόγο για την αξία του υδροβιότοπου. Ζώα και πουλιά τρομάζουν, σκορπίζουν, χάνονται, προσπαθούν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες. Ταυτόχρονα γίνεται η γέφυρα της Αιανής, που δίνει την ευκαιρία απ’ ευθείας οδικής σύνδεσης της περιοχής των Καμβουνίων με Κοζάνη και όχι πια μέσω Σερβίων.

Από το 1982 αρχίζει να λειτουργεί σε έντονο βαθμό το εργοστάσιο αμιάντου. Καμία πρόνοια για το περιβάλλον, τόνοι εξόρυξης εναποτίθενται στις πλαγιές, καλύπτουν το παλιομανάστηρο με άλλα αιωνόβια πλατάνια. Τα χωριά ωστόσο γνωρίζουν μεγάλη ανάπτυξη και άνθιση, μια που οι περισσότεροι κάτοικοι πιάνουν εκεί δουλειά και μένουν στον τόπο τους. Το πρόβλημα και η έλλειψη προγραμματισμού φάνηκε με το κλείσιμο του εργοστασίου ΜΑΒΕ, μετά το 2000.

Και με το νέο υδροηλεκτρικό φράγμα της Λαριούς που γίνεται στις μέρες μας συνεχίζουμε τα σφάλματα του παρελθόντος। Οι όχθες του ποταμού ξηλώνονται αλύπητα, αρπάζεται η ασπίδα του ποταμού, το αμμοχάλικο και μαζί του ξηλώνονται και τα οικοσυστήματα που βρίσκονται δίπλα στον ποταμό, απαραίτητα για τα πουλιά και τα ψάρια, αλλά και τους ανθρώπους। Μάταια διαμαρτύρεται ο τοπικός σύλλογος και οι οικολόγοι. Να αναφέρουμε εδώ και τον αναβρασμό που επικρατεί αυτόν τον καιρό στην περιοχή, στους γύρω δήμους και ενεργούς πολίτες από τον κίνδυνο που διατρέχει από τα έργα για το φράγμα η σκήτη του Αγίου Νικάνορα στο μοναστήρι της Ζάβορδας.





Σήμερα το Ποτάμι, από ένα σημείο και κάτω, έχει γίνει λίμνη. Τα νερά άλλοτε κατεβαίνουν παραχωρώντας τη θέση τους σε 4-5 ρηχές λωρίδες ποταμού κι άλλοτε ανεβαίνουν, φουσκώνουν και παίρνουν μέσα δέντρα και μονοπάτια. Τα πλατάνια άρχισαν να ξαναφυτρώνουν στις όχθες του, σε μια προσπάθεια της φύσης να επουλώσει τις πληγές της. Κοπάδια πουλιών άρχισαν να ξαναβρίσκουν καταφύγιο στα δένδρα και τα νερά. Πελαργοί, γεράκια, αγριόπαπιες κι άλλα πουλιά, ακόμα και πελεκάνοι

θεάθηκαν στις όχθες του (λέγεται πως παρατηρήθηκαν 215 είδη πουλιών). Ψάρια ζουν μέσα στα νερά του και επαγγελματίες αλλά και ερασιτέχνες ψαράδες αλιεύουν συχνά (γίνεται λόγος για 33 είδη ψαριών μεταξύ των οποίων γριβάδι και πέστροφα).

Τα νερά του υδρεύουν οικισμούς και καλλιέργειες, μολύνονται όμως σε κάποια σημεία από λιπάσματα και φυτοφάρμακα αλλού από αστικά λύματα κι ακόμα είναι «πλούσια» σε ίνες αμιάντου που παρασύρονται από τα νερά της βροχής από τις εναποθέσεις αμιάντου στις γειτονικές πλαγιές. Θεωρείται ότι το φράγμα Πολυφύτου συγκεντρώνει πολύ νερό και αυτοκαθαρίζεται αλλά κάποιος κίνδυνος παραμένει[4]. Έτσι, και παρ’ όλα αυτά, η Θεσσαλονίκη υδρεύεται από το δικό μας ποτάμι.

Τελευταία οικολόγοι, σύλλογοι, επιστήμονες ορνιθολόγοι (Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία), ομάδες φυσικών αθλητικών δραστηριοτήτων, περιβαλλοντικές ομάδες σχολείων αλλά και πολιτικοί παράγοντες του τόπου αρχίζουν να ασχολούνται κάπως διαφορετικά με το ποτάμι μας, βλέποντας τα οφέλη που μπορεί να έχει μια ήπια εκμετάλλευσή του। «Πρωτοβουλία για την προστασία του Αλιάκμονα», «Υπεγράφη η διακήρυξη Βιώσιμος Αλιάκμονας- στόχος η ολοκληρωμένη διαχείριση των υδάτων του Αλιάκμονα», «Να κάνουμε όλοι μαζί τον Αλιάκμονα το ποτάμι της ζωής μας», «Πρόταση για ίδρυση βοτανικού κήπου στον ποταμό Αλιάκμονα, είναι κάποιοι μόνο σχετικοί τίτλοι τοπικών εφημερίδων της Κοζάνης. Σε σχετικές εκδηλώσεις αναφέρεται ιδιαίτερα «ο υδροβιότοπος Μικροβάλτου-Ρυμνίου-Αιανής, όπου εντοπίζονται τα περισσότερα παρυδάτια πουλιά στη λίμνη Πολυφύτου και η σημασία της προστασίας της άγριας ζωής του από το ύψος της γέφυρας του Ρυμνίου έως το φράγμα του Ιλαρίωνα». (Δεν αναφέρω τα άρθρα της δικής μας εφημερίδας, που κατ’ επανάληψη έχει ασχοληθεί με το θέμα).

Γίνεται λοιπόν λόγος για ήπιες παρεμβάσεις, ιχθυοκαλλιέργεια, τόπους αναψυχής, άθλησης, τουρισμού. Κάθε Κυριακή και αργία πλήθος οι ψαράδες πάνω στις δύο γέφυρες της λίμνης αλλά και στις κοντινές στις γέφυρες όχθες. Το καλοκαίρι το ποτάμι μαζεύει πολύ κόσμο στη γιορτή των νερών, που γίνεται στο πλατανόδασος Ρυμνίου. Αφού το πλατανόδασος Μικροβάλτου καταστράφηκε και δεν ενδιαφέρεται κανείς πιά γι’ αυτό ούτε και το θυμάται, ας ακούγεται τουλάχιστον το πλατανόδασος Ρυμνίου.

Κι εμείς; Πού βρισκόμαστε εμείς; Τα εδάφη της παλιάς κοινότητας Μικροβάλτου αλλά και του σημερινού Δήμου Καμβουνίων συνορεύουν σε μεγάλο μήκος με το ποτάμι. Στην ουσία όλο το βορειοδυτικό σύνορο του Δήμου ακολουθεί τη ροή του ποταμού. Το ποτάμι μας παρουσιάζει, σύμφωνα με τα λόγια των ειδικών τεράστιο οικολογικό ενδιαφέρον με την ανάπτυξη ιδιαίτερα ενδιαφέρουσας ορνιθοπανίδας και ιχθυοπανίδας ιδιαίτερα στο δικό μας κομμάτι με την ήπια ροή και τις ομαλές χαμηλές όχθες. Σύμφωνα με τους ίδιους, μπορούμε να έχουμε μεγάλα επιστημονικά, οικονομικά και ευρύτερα κοινωνικά οφέλη, και ανάπτυξη σε τομείς όπως η αλιεία, η κτηνοτροφία, η δασική ξυλεία, η περιβαλλοντική εκπαίδευση, η αναψυχή και ο οικοτουρισμός.

Σε κάθε τόπο, οι κάτοικοι επιδιώκουν τη δική του ξεχωριστή οικονομική ανάπτυξη. Θέλουν να συνεχίσουν να μένουν εκεί, να έχουν δουλειά, σχολεία, ιατρική περίθαλψη, δρόμους, πρώτα απ’ όλα όμως δουλειά. Η ανεργία μαστίζει τον τόπο μας. Ίσως μας δοθεί μια ακόμα ευκαιρία. Όπως πάντα χρειάζεται όραμα, τόλμη και βοήθεια και από τη μεριά της πολιτείας για πρωτοπόρες σχετικές με το ποτάμι πρωτοβουλίες από μέρους μας.

Ο Αλιάκμονας είναι το μεγαλύτερο ποτάμι της Ελλάδας με μήκος περίπου 290 συνολικά χλμ. Πηγάζει από το Βόιον όρος, περνάει από τους νομούς Καστοριάς, Γρεβενών, Κοζάνης, Ημαθίας και χύνεται στο Θερμαϊκό κόλπο. Το όνομα Αλιάκμων είναι σύνθετο και προέρχεται από το άλς (άλας, θάλασσα) και από το άκμων (αμόνι).

Το ποτάμι αυτό βρίσκεται δίπλα μας. Είναι στο χέρι μας να το προστατέψουμε, να το αναδείξουμε και να το χαρούμε.

Έλλη Λαμπρέτσα

Πέμπτη, 6 Μαΐου 2010

Τρία ακόμη μεγάλα υδροηλεκτρικά στον Αχελώο

Αιτήσεις για τρία ακόμη μεγάλα υδροηλεκτρικά στον Αχελώο, συνολικής ισχύος 953 MW, κατατέθηκαν στη ΡΑΕ όπως βλέπουμε στις αιτήσεις του Απριλίου 2010.
Τα δύο από την εταιρεία ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΕ : "Μπαμπαλιο (Ποσειδων Ι)" 380 MW στο Δήμο Ιναχου Αιτωλοακαρνανίας και "Σαργιαδα (Ποσειδων ΙΙ)" 382 MW στο Δήμο Παρακαμπυλίων Αιτωλοακαρνανίας, ενώ το τρίτο απ' την εταιρεία ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ: "Ράχη Παλαιοχωρίου" 191.2 MW στους Δήμους Ιναχου και Στρατου Αιτωλοακαρνανίας.

Η κατάσταση με τις αιτήσεις μεγάλων υδροηλεκτρικών το τελευταίο διάστημα τείνει να γίνει ανεξέλεγκτη, με τεράστια έργα να συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένη περιοχή.
Σημειωτέον πως η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ, από το Δεκέμβριο έως τον Φεβρουάριο, έχει ήδη ζητήσει άδειες για ακόμη 8 μεγάλα υδροηλεκτρικά (σχεδόν όλα στην Αιτωλοακαρνανία) συνολικής ισχύος 1400 MW. Αιτήσεις για πάνω 4400 ΜW ΑΠΕ κατατέθηκαν στον κύκλο Απριλιου 2010.

Σχετικά άρθρα:

Τελευταία κατάβαση στον Αλιάκμονα Β.

Το τελευταίο ραντεβού μας με τον Αλιάκμονα, η τελευταία μας αναμνηστική κατάβαση στο Κόκκινο Φαράγγι, το οποίο του χρόνου θα πνιγεί στην τεχνιτή λίμνη του ΥΗΕ Αγ. Ιλαρίωνα, ορίστηκε για την Κυριακή 16 Μαίου 2010. Η ομάδα μας ήδη μετρά 9 καγιάκερς, και παρέα μας πιθανότατα θα είναι και μια ομάδα φίλων rafters, από την Trekking Hellas Γρεβενών.





Το πρόγραμμα μας έχει επίσης για το Σάββατο κατάβαση του τμήματος Βενέτικος Β - Αλιάκμονας Α, από τη γέφυρα Ελευθεροχωρίου μέχρι το χωριό Φελλί, ένα ακόμη τμήμα του ποταμού που κιδυνεύει να χαθεί από το σχεδιαζόμενο μεγάλο υδροηλεκτρικό έργο του Ελαφίου (αν τελικά προχωρήσει) ή από μια σειρά μικρότερων υδροηλεκτρικών που δεν θα κατακλύσουν αλλά θα στερέψουν τον Αλιάκμονα σε αυτό το τμήμα.

Εναλλακτικά για την πρώτη μέρα, αντί του Βενέτικου Β - Αλιάκμονα Α, υπάρχει και η λύση του Μηλεοπόταμου.

Σχετικά Άρθρα: